Dolma kalem nedir? Dolma kalem seçiminde nelere dikkat edilir?

Merhabalar. Bu yazıda yine sevdiğim br konu hakkında, dolma kalemler hakkında yazmak istedim. Eğer dolma kaleme meraklıysanız ve nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız bu yazı size bir fikir verecektir. En azından ben böyle umuyorum.

1. Dolma kalem nedir?

Dolma kalem, su bazlı mürekkep haznesi olan uçlu bir kalem olup, halefi divite (hokkadaki mürekkebe batırılarak yazı yazan) benzer, ancak ondan farklı olarak mürekkep haznesine sahiptir ve mürekkebe batırılması gerekmez. Kalem mürekkebi hazneden bir kanal aracığıyla geçirerek uca ve de yer çekimi ve kılcallık sayesinde sayfaya yazar. Hazneyi mürekkep ile doldurmak, ya elle ya da piston işlevi gibi dahili bir doldurma mekanizmasıyla emilerek sağlanır.

2. Dolma kalemin icadı?

Öncelikle ilk mürekkep haznesine sahip kalemin 973 yılından geldiğine değinelim. Kuzey Afrika’nın Mağrip şehrinin halifesi Ma’ād al-Mu’izz’in ellerini kirletmesini önleyecek ve fazla kirlilik bırakmayacak kalem istemesiyle ortaya çıktı. Yapılmasını istediği kalem içerisinde mürekkebi saklayıp baş aşağı dururken bile mürekkebin sızmamasını sağlayacak bir icat idi. Ama istediği şeyin tasarımı bilinmiyor
İç hazneye sahip içi oyuk iki milden oluşan kalemin ise 17. yüzyılda Daniel Schwenter adında bir mucit tarafından keşfedildiği biliniyor. Bir mil diğerinin içinde yer alıyor, mürekkebi saklıyor ve mantar tıpa ile kapatılıyordu.
17. yüzyılda İngiliz deniz kuvvetleri komutanı Samuel Pepys makalelerinde mürekkep taşıyan kalemden bahsederken Maryland’de bulunan tarihçi Hester Dorsey Richardson da dolma kalemler hakkında yazıyordu. 1827 yılının 25 mayısında Romanyalı mucit Petrache Poenaru Fransız hükümetinden kovan içeren dolma kalem ,1848 yılında Amerika’da Azel Storrs Lyman ‘hazneden kalem ucuna mürekkep ikmali yapan’ sisteme sahip dolma kalem patentlerini almışlardır. Tabii ki o zamanlar bu patentler tek değillerdi ancak bu kalemlerin ihtiyacı olan şey bu 3 icadın gerçekleşmesiydi; iridyum tepeli altın uç, sert kauçuk ve serbest akan mürekkep(eskiden hava basıncının kalemlerin işleyişinde büyük rol oynadığı bilinmiyordu).
Tüm bunlara sahip dolma kalem ilk olarak 1850’lerde yapılmıştır. 1870 yılında Duncan MacKinnon ve Alonzo T. Cross ‘stylographic’ adını taşıyan, tüp içinde bir telin valf olarak kullanıldığı bir dolma kalemin buluşunu gerçekleştirmişlerdir. Tüm bu kalemler damlalık ile doluyorlardı. İlk kendinden dolan kalemler yirminci yüzyılın başlarında keşfedilmişlerdir.

‘Stylographic’ dolma kalem.

3. Dolma kalem alırken uç seçimi nasıl olur?

Aynı araba ve lastikleri gibi dolma kalemin yazması da ucun uyumlu olmasına bağlıdır. Uç bir dolmakalemin en önemli belirleyicisidir, kalem seçerken en önemli unsur uçtur.

3.1. Uç nedir?

Uç, dolma kalemin en simgesel elementidir. Mürekkebi kalemin içinden kılcal damar görevi gören yarık vasıtasıyla kağıda yönlendiren ince ve sivri uçlu bir metaldir.

3.2. Uç Karakteristikleri

Uç seçiminde 4 tane ana karakteristik vardır; tepe şekli, tepe boyutu, esneklik ve uç malzemesi.

3.2.1. Tepe Şekilleri

a) Yuvarlak tepe.
Farklı çizgiler oluşturabilmek için uçlar farklı şekillendirilebilirler. Bu günlerde dolma kalemlerin çoğunluğu yuvarlak uca sahiptir. Böylece çizim doğrultusunda yekpare yazı akışı oluşturulabiliyor.

b) Düz tepe.
Yuvarlak tepe kadar olmasa da bir diğer yaygın kullanılan uç ise Kaligrafi uç diye adlandırılan uçtur. Bu uçta tepe düz ve geniştir.

3.2.2. Tepe Boyutu

Kuşkusuz tepe boyutu, şekli kadar önem taşıyor. Daha büyük boyutlar geniş çizgiler oluşturarak kalın yazmak ve mürekkebi sergilemek için daha uygundurlar. Ancak insanlar günlük kullanım için genellikle küçük boyutları seçiyorlar böylece tükenmez veya rollerball kalem yazım şekline yakın bir boyut yaratılabiliyor.

Yuvarlak tepeler genellikle 4 boyutta bulunur;

  • Extra Fine (EF)
  • Fine (F)
  • Medium (M)
  • Broad (B)

Şunu da unutmamak gerek; 🇯🇵 Japon dolma kalemleri genellikle ‘batıda üretilen’ kalemlere göre yazım olarak biraz daha küçüktürler.

3.2.3. Esneklik

Esneklikten kasıt, uca baskı uygulandığında uç çatallarının yana açım mesafesidir. ‘Spencerian’ ve ‘Copperplate’ gibi bir zamanlar yaygın olarak kullanılan fontların yazımı için çok fazla esneklik gerekiyordu. Günümüzde ise daha az esnekliğe sahip daha sabit uçlar kullanılıyor. Pilot Elabo(Falcon) gibi kalemlerin kullandığı uçlar belki bahsedilen esnek uçlar kategorisine girebilir. Lamy’nin çelik uçları gibi bazı firmaların uçları ise ‘tırnak’ diye anılır.

Sabit uç yazım örneği.
Yumuşak(esnek) uç yazım örneği.

3.2.4. Uç Malzemesi

Kaweco çelik uçları; altın, çelik ve siyah renklerde.
14K ve 18K altının kalem ucunda belirtilmesi. 

Uç malzemesi dolma kalem seçiminde fazla belirleyici değildir aslında, malzeme uçun yazımına fazla etki etmez. Uçlar bir çok malzemeden yapılabilir ama dolma kalemlerin çoğu paslanmaz çelik ve altın uca sahiptirler. 
Şunu da unutmamak gerek; uçun rengi onun malzemesini göstermez. Öyle ki Kaweco çelik uçları altın, çelik ve siyah renklerde olabilir. Altın uçların çoğu ise rodyum kaplıdır. Altın uçlar çelik uçlara göre daha iyi ve yumuşaktır. Yumuşaklığın tanımı ise tabii ki yazım yumuşaklığıdır.

3.3. Dolma Kalemin Dolumu

Dolma kalem icat edildiğinden beri bir çok dolum sistemi keşfedilmiştir. 
Keşfedilen dolum sistemlerinin bazıları şunlardır:

  • Akordeon
  • Kartuş
  • Kuluçka
  • Piston
  • Aerometrik
  • Kaşık
  • Chilton
  • Basma
  • Hörgüç
  • Şaryo
  • Hazne
  • Şırınga
  • Kaldıraç
  • Pompa Pistonu
  • Sıkma çubuk

Tabii ki biz en yaygın olan 2 sisteme bakacağız; piston ve kartuş.

3.3.1. Piston

a) Tasarım 
Vidalı piston da denir. Bir kafa pistona bağlı vidalı şaftı döndürür. 

b) Dolum 
Kalem mürekkebin olduğu şişenin üzerinde ucu içine girecek şekilde tutulur, piston başı saat yönünün tersine döndürülür, bu piston duruncaya kadar yapılır. Bu birkaç defa tekrarlanır böylece ilk dolumdan kalan hava tahliye edilir. İşlem bitince kalem temizlenir.

3.3.2. Kartuş

a) Tasarım
Değiştirilebilir mürekkep haznesi. 

b) Dolum
Biten kartuş yerine yenisi takılır. Bazı kalemler hem kartuş hem de piston uyumludur.

4. Kullandığım Kaynaklar

https://tr.wikipedia.org/wiki/Dolma_kalem
http://www.historyofpencils.com/writing%20…%20n-history/
http://www.jetpens.com/blog/guide-to-fo%20…%20nib/pt/760
http://www.richardspens.com/?page=ref/f%20…%20illers.htm

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s